Wetenschap in Nederland bijna volledig gratis leesbaar, maar systeem moet anders
In 2025 was 97 procent van de Nederlandse wetenschappelijke artikelen open access beschikbaar. Dat is een stijging van 2 procentpunt ten opzichte van 2024. Hiermee behoort Nederland tot de internationale koplopers, vergeleken met een wereldwijd gemiddelde van rond de 50 procent. Universiteiten van Nederland (UNL) voorzitter Caspar van den Berg benadrukt dat een rechtvaardiger en transparanter publicatiesysteem naast brede toegankelijkheid ook betere Europese regels en een eerlijker btw-regime vereist. Dat meldt UNL.
Ook de Nederlandse overheid en de Europese Commissie spelen een belangrijke rol bij het verbeteren van de randvoorwaarden voor open wetenschap. De huidige wetgeving beschermt onderzoekers nog onvoldoende en faciliteert open onderzoek te weinig. Daarnaast zorgt het gebrek aan Europese eenheid in onze steeds digitalere wereld voor veel onzekerheid, omdat regels rond auteursrecht en hergebruik per lidstaat sterk verschillen. Europese en nationale wet- en regelgeving moeten daarom academische kernwaarden zoals open science waarborgen en het open karakter van de Europese wetenschap behouden. Dit vraagt om een krachtige inbreng van onderzoekers en kennisinstellingen op de Europese hervormingsagenda.
Hoog btw-tarief
Een ander knelpunt is het hoge btw-tarief dat sinds een rechterlijke uitspraak eerder dit jaar geldt voor open-accesspublicaties. Dit maakt open-accesartikelen duurder en leidt tot een ongelijk speelveld ten opzichte van traditionele abbonnementstijdschriften, die wel onder het lage btw-tarief vallen. Door het hoge tarief af te schaffen, kan de overheid dit concurrentieverschil wegnemen.
Open access
UNL rapporteert jaarlijks aan de minister van OCW over de ontwikkelingen rond open access. In een begeleidende brief licht UNL de resultaten van de jaarlijks monitor toe. De onderliggende data en toelichting zijn openbaar toegankelijk via Zenodo.
