Universiteiten zetten streep door samenwerking met Chinese defensie-wetenschappers
De universiteiten van Eindhoven en Maastricht hebben de banden verbroken met zeven Chinese topuniversiteiten die gelinkt zijn aan het Chinese leger. Andere Nederlandse universiteiten zijn nog niet zo ver, terwijl de zorgen over de ongewenste kennisoverdracht toenemen. Dat meldt Follow the Money.
Dinsdag 17 november verschijnt het boek Hoe China ons bespeelt van journalisten Siem Eikelenboom en Anouk Eigenraam. Hierin leggen zij bloot hoe China al decennialang kennis vergaart via internationale wetenschappelijke samenwerkingen. Nederlandse onderzoekers kunnen hierdoor onbedoeld bijdragen aan de militaire slagkracht van het land.
Supersonisch vliegtuig
Een voorbeeld hierbij is een studie uit 2019 naar motoren voor een nieuw supersonisch vliegtuig dat vier keer de geluidssnelheid kan halen. Deze technologie is niet alleen relevant voor de burgerluchtvaart, maar ook voor militaire doeleinden. De Technische Universiteit Delft werkte voor dit onderzoek samen met de Chinese Beihang University.
Chinese ‘Seven Sons’-universiteiten
De Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) heeft haar medewerkers in april per e-mail opgedragen om alle banden met de Chinese ‘Seven Sons’-universiteiten te verbreken. Dat meldde universiteitsblad Cursor. Hoewel het universiteitsbestuur dit besluit al in december 2025 nam, werd het pas in het voorjaar gecommuniceerd.
In het bericht wijst het bestuur op de veranderde geopolitieke verhoudingen. Om de wetgeving na te lezen en het eigen onderzoek te beschermen, gelden er voortaan strengere regels. Zowel voor de instelling als geheel als voor individuele medewerkers is elke vorm van samenwerking nu uitgesloten.
Eigen risicoafweging
Opvallend is dat er vanuit Nederland of Europa geen wettelijk verbod bestaat. Een woordvoerder licht toe dat het om een eigen risicoafweging gaat, al baseert de TU/e zich daarbij wel op expliciete waarschuwingen van de overheid over de gevaren van samenwerking met deze instellingen.
Chinese universiteiten
Na een beroep op de toenmalige Wet openbaarheid van bestuur kreeg onderzoeksplatform Follow the Money in 2022 inzage in 495 samenwerkingsovereenkomsten (MoU’s) tussen Nederlandse universiteiten en Chinese partners. Uit een analyse van China-onderzoeker Sense Hofstede blijkt dat 40 procent van deze afspraken is gemaakt met Chinese universiteiten die banden hebben met het leger. De helft daarvan valt in de categorie ‘hoog risico’ of ‘heel hoog risico’.
Chinese krijgsmacht
Vooral de TU Delft valt op met MoU’s bij vier universiteiten die nauw verbonden zijn aan de Chinese krijgsmacht. Daarnaast sloot de Delftse universiteit in mei 2016 een deal met het staatsdefensiebedrijf First Aircraft Institute. Volgens hun eigen website is dit instituut China’s enige onderzoeks- en ontwikkelcentrum voor zowel civiele toestellen als gevechts- en bommenwerpers. Hoewel een MoU niet automatisch leidt tot gezamenlijk onderzoek, gaat de TU Delft wel degelijk risicovolle samenwerkingen aan. Denk daarbij aan samenwerkingen op het gebied van motoren voor supersonische vliegtuigen.
Twintig beste universiteiten van de wereld staan in China
Volgens de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) is het idee dat China een ‘systeemrivaal’ is vrij nieuw. Pas sinds China in 2001 toetrad tot de Wereldhandelsorganisatie groeide de wereldwijde invloed van het land gestaag. Inmiddels zijn de verhoudingen tussen het Westen en China flink gekanteld. Zo staan maar liefst zestien van de twintig beste universiteiten ter wereld in China. Samenwerking wordt voor Nederlandse instellingen daarom steeds waardevoller.
KNAW-president Peter-Paul Verbeek pleit voor een middenweg. Volgens hem blijft open uitwisseling de basis van de wetenschap. Kennisveiligheid is belangrijk, maar moet wel in balans blijven met academische vrijheid en verantwoordelijkheid, zo stelt hij.