Shortlist E. du Perronprijs 2024/25 bekend: vier kanshebbers op een rij

Schrijvers Sheila Sitalsing, Ester Naomi Perquin, Daan Heerma van Voss en Miriam Rasch zijn genomineerd voor de E. du Perronprijs 2024/2025. De jury van de prijs (Siebe Bluijs, Odile Heynders, Peter Kok, Jolien Peeters en Emmy Stevens) heeft vier boeken genomineerd, waarbij het schrijverschap van Du Perron als leidraad en inspiratie heeft gegolden. De uitreiking vindt plaats op dinsdag 12 mei voorafgaand aan het ‘Night University’ festival op de campus van Tilburg University. Karin Amatmoekrim houdt de E. du Perronlezing. Dat meldt Tilburg University.

Het geval Hekse Falsema – Daan Heerma van Voss

Een haatdragende opmerking van een taxichauffeur gericht tegen de burgemeester van Amsterdam is het startpunt voor dit essay over de vraag waarom Nederland zijn vrouwelijke politici haat. Daan Heerma van Voss – geen vrouw en geen politicus – biedt een verrassend perspectief op deze kwestie. Dit essay gaat volgens de schrijver ‘primair over de schutter, niet over de schietschijf’. Het is een zoektocht naar de typisch mannelijke denkbeelden die ten grondslag liggen aan het (verbale) geweld dat vrouwen in de publieke arena ten deel valt. Daarbij richt de auteur ook de blik op zichzelf. Hijwordt door de taxichauffeur immers deelgenoot gemaakt van de haat.

Heerma van Voss maakt inzichten uit de sociologie, gendertheorie en psychoanalyse behapbaar voor een breed publiek en betrekt die op de Nederlandse context. Zo staat hij stil bij het begrip ‘baarmoedernijd’: de jaloezie die mannen voelen omdat zij niet bij machte zijn om nieuw leven op de wereld te zetten – met alle maatschappelijke gevolgen van dien. Door te duiken in de etymologie van woorden als ‘heks’ en ‘hoer’ – veel gebezigde termen in de (online) haat tegen vrouwelijke politci – toont de auteur aan dat eeuwenoude ideeën over vrouwen nog steeds resoneren in het heden.

Tot alles in beweging komt – Ester Naomi Perquin

Gelauwerd als dichter is dit Perquins eerste roman die meteen een verbluffende indruk maakt. Het is het verhaal van een vrouwelijke gevangenisbewaarder die een studie componeert van bijzondere misdadigers. Dit ‘ontsnappingsboek’ (geschreven in verschillende ‘notitieboekjes’) verweeft zich met het relaas van de vrouw zelf; zij raakt zwanger en zet een dochter op de wereld (ze heeft al twee zoons), terwijl zij ook worstelt met haar verleden en het opgroeien in een gezin met een vader die incest pleegde. Verleden, heden en ervaringen uit de gevangenis lopen door elkaar en bieden een spannend fragmentarisch en toch coherent verhaal.

Het meest opmerkelijke is de prachtige stijl van schrijven: de dichter toont zich in de romanschrijver: ‘Nooit hebben we het over de macht van de zwijger; praten over stilte is alsof je een zaklamp op een donker hoekje richt om de schaduw aan te wijzen’ .

Luisteroefeningen – Miriam Rasch

Vrijwel geruisloos is de noisecancelling–koptelefoon in de afgelopen jaren aan een opmars bezig geweest. Maar wat gebeurt er met het maatschappelijke weefsel als iedereen zich terugtrekt in zijn of haar eigen auditieve bubbel? Dergelijke vragen staan centraal in het filosofische essay Luisteroefeningen van Miriam Rasch, die eerder al boeken schreef over de wisselwerking tussen technologie en de samenleving. Rasch onderzoekt de ethiek van het luisteren door de rol van aandacht en ontvankelijkheid centraal te stellen. Iedereen kan van zich kan laten horen (bijvoorbeeld op social media), maar wat betekent het om een goede luisteraar te zijn?

Een grote meerwaarde van het essay is de aandacht voor muziek, literatuur en beeldende kunst, die niet louter ter illustratie dienen van de theorie, maar fungeren als kennisbronnen. Rasch stelt dat luisteren in de filosofie minder aandacht heeft gekregen dan kijken. Met dit zeer leesbare en oorspronkelijke essay laat zij zien hoe waardevol het is om aandacht te hebben voor het luisteren.

Waar ik me voor schaam, Over zwijgen en het doorgeven van schuld – Sheila Sitalsing

Sitalsing deed heel overtuigend onderzoek naar het NSB-verleden van haar grootouders van moederszijde. Het essay is het verslag van (ontwapenende) intergenerationele schaamte en van de Nederlandse cultuur die oproept ‘snel weer over tot de orde van de dag’ over te gaan. Het essay is ook een zelfhulpboek in elf stappen en een dialoog met de puberdochters van de auteur, die, mede op de wereld gezet door een donkere vader, met scherpe ironie kijken naar de nationaalsocialistische sympathieën van de overgrootvader.

De analyse van een nationaal verleden en heden maken het essay Du Perron waardig. Goed en fout zijn in historisch perspectief vaak anders dan we denken, wat niet wegneemt dat mensen in het verleden verkeerde keuzes hebben gemaakt. Heel sterk is het thema ‘schaamte’ dat een spiegel biedt: hoe kunnen we rekenschap afleggen van het verleden in deze tijd? En ook: hoe zien we onze eigen tijd en nationaal zelfbeeld terug in het verleden? Sitalsing legt relevante dwarsverbanden tussen het nationaalsocialisme en de hedendaagse opkomst van extreemrechts in binnen- en buitenland.

Initiatief van Tilburg University en gemeente Tilburg

De E. du Perronprijs is een initiatief van de gemeente Tilburg en Tilburg University. De prijs is bedoeld voor schrijvers, kunstenaars of publieke intellectuelen die, net als Du Perron in zijn tijd, grenzen signaleren en doorbreken om wederzijds begrip tussen verschillende bevolkingsgroepen te stimuleren. De prijs die tweejaarlijks wordt uitgereikt, bestaat uit een geldbedrag van 10.000 euro en een textiel object, ontworpen door studio ‘by aaaa’ (Moyra Besjes en Natasja Lauwers) en vervaardigd bij het Textiel Museum in Tilburg. Vorige winnaars waren o.a. Niña Weijers (2022/23), Ellen Deckwitz (2019), Margot Vanderstraeten (2017), Stefan Hertmans (2016), Mohammed Benzakour (2013), en Ramsey Nasr (2011).