UB Leiden koopt vroege foto's van Afrika-reiziger Alexine Tinne aan

Ruim 160 jaar geleden was het de Haagse fotopionier en reiziger Alexine Tinne (1835-1869) die het huidige Zuid-Soedan en haar bewoners vastlegde op de gevoelige plaat. Ze behoren tot de aller vroegste foto’s die in het hart van het Afrikaanse continent werden gemaakt. Tinne reisde in 1862 per boot over de Nijl, op zoek naar de bronnen van de rivier. De foto’s die zij maakte in het dorp Gondokoro werden in 2021 ontdekt. Ze tonen alledaagse taferelen in een wereld die toen voor Westerse ogen nog onbekend was. Dat meldt de Universitaire Bibliotheek Leiden.

De unieke serie van achttien Afrikaanse foto’s kon met steun van de Vereniging Rembrandt en haar Themafonds Fotografie en Video en haar VriendenLoterij Aankoopfonds, het Mondriaan Fonds, het Hendrik Muller Fonds en de Vrienden van UB Leiden worden verworven voor de rijke collectie historische fotografie van de Universitaire Bibliotheken Leiden (UBL).

Reisboeken en atlassen 

Alexandrine, of kortweg Alexine Tinne was enig kind van puissant rijke ouders in Den Haag, die hun fortuin hadden gemaakt met West-Indische suikerplantages. Het Haagse milieu van haar jeugd ervoer ze als benauwend en via de reisboeken en atlassen die ze bestudeerde in de Koninklijke Bibliotheek droomde ze weg naar verre oorden. De witte plekken op de kaarten wekten de nieuwsgierigheid van de avontuurlijk ingestelde Haagse jongedame, die een leven als reiziger verkoos boven het societybestaan. 

Na het overlijden van haar vader stond niets de schatrijke Alexine nog in de weg om daadwerkelijk op reis te gaan. Samen met haar moeder reisde ze eerst door Europa, om vervolgens in 1855 naar Egypte te vertrekken. Ruim twee jaar verbleven moeder en dochter in het Midden-Oosten en bezochten er onder meer Libanon, Syrië en Palestina. Na hun terugkeer naar het Lange Voorhout in Den Haag maakten ze enkele kleinere reizen naar Engeland, Duitsland en Rusland, maar Afrika lonkte.

In 1861 vertrok Tinne met haar moeder en tante opnieuw naar Egypte. Vanuit Cairo wilde ze een expeditie ondernemen naar de bronnen van de Nijl. Met diverse schepen, gevuld met kisten vol huisraad en een klein leger tot slaafgemaakte bedienden en dragers, vertrok het gezelschap uit Cairo. Na ruim 3.600 kilometer reizen over en langs de rivier, was zij in 1862 de bron van de Nijl tot op zo’n zeshonderd kilometer genaderd. Alexine en haar moeder sloegen hun kamp op in Gondokoro, waar zij gastvrij werden ontvangen en waar Alexine de nu verworven foto’s maakte van het dorp en haar bewoners. 

Fotografie 

De kort daarvoor uitgevonden fotografie stond omstreeks 1860 nog in de kinderschoenen. Het maken van foto’s was verre van eenvoudig en vergde grote glasplaten voor de negatieven, die werden belicht in een zware, houten fotocamera. Die glasplaten moesten ter plekke met vloeibare chemicaliën worden bewerkt en direct na de belichting in een geïmproviseerde donkere kamer worden ontwikkeld en gefixeerd.

Fotoserie van Alexine Tinne 

Maartje van den Heuvel, conservator fotografie van Universitaire Bibliotheken Leiden (UBL), is verheugd dat het met de genereuze steun van de verschillende fondsen is gelukt is om de fotoserie van Alexine Tinne te verwerven: "De foto’s bieden niet alleen een unieke blik in het dagelijks leven in het hart van Afrika anno 1862, maar tonen ook de artistieke en fotografische kunde van Alexine Tinne. Door de magie van de fotografie staan we zelf even in Gondokoro en kijken we door Tinnes lens in de ogen van een groepje rustende dorpelingen in de lome middagzon. Onze collectie richt zich met name op de ontwikkeling van het fotografisch medium. Ze is een bron van onderzoek voor uiteenlopende historische disciplines. Deze fotoserie is een prachtige verrijking van de historische fotocollecties."

Door: Nationale Onderwijsgids