Fraude met EVC’s in het onderwijs: maar wat is een ervaringscertificaat eigenlijk?
Het ervaringscertificaat, beter bekend als EVC (Erkenning van Verworven Competenties), is bedoeld voor mensen zonder formeel diploma die hun praktische kennis en vaardigheden willen laten erkennen. Daarmee kunnen zij bijvoorbeeld vrijstellingen krijgen in een mbo- of hbo-opleiding of sneller een diploma behalen. Maar de afgelopen jaren is het systeem onder druk komen te staan door grootschalige fraude. Wat een ervaringscertificaat is en waar het nu misgaat, leggen we uit in dit artikel.
Wat is een ervaringscertificaat?
Een ervaringscertificaat is een officieel document waarin wordt vastgesteld welke competenties iemand heeft ontwikkeld buiten het reguliere onderwijs. Denk aan relevante werkervaring (2 jaar voor mbo en 3 jaar voor hbo), vrijwilligerswerk of cursussen. Een erkend EVC-bureau beoordeelt deze ervaring en legt vast welke kennis en vaardigheden iemand heeft opgedaan. Belangrijk is wel dat iemand bewijsstukken heeft van de opgedane ervaring.
In het onderwijs kan een EVC-certificaat leiden tot vrijstellingen in een mbo- of hbo-opleiding of tot een verkort traject richting een diploma.
Fraude met EVC’s
De afgelopen jaren kwamen er echter steeds meer signalen dat het systeem kwetsbaar is voor misbruik. Vooral in de zorg en jeugdzorg bleek het mogelijk om via een EVC-route relatief snel toegang te krijgen tot functies waarvoor normaal gesproken een diploma nodig is. Eppo Bruins, die in 2024 minister van Onderwijs was, riep in dat jaar op tot terughoudendheid bij het omzetten van EVC’s in erkende mbo-diploma’s bij een aantal specifieke zorgopleidingen.
Een steekproef van de Stichting Kwaliteitsregister Jeugd (SKJ) onder 274 dossiers van jeugdprofessionals liet zien dat er bij ongeveer 30 procent van de onderzochte EVC-dossiers ernstige onregelmatigheden voorkwamen. Daarbij ging het onder meer om plagiaat, onjuiste werkervaring of dossiers waarin onvoldoende bewijs van relevante ervaring aanwezig was. Op basis van de steekproef verwacht SKJ dat tussen de 600 en 700 dossiers mogelijk ernstige problemen bevatten. Malafide bureaus zouden de certificaten hebben verkocht, waardoor mensen zonder de juiste kwalificaties in de zorg konden werken. Inmiddels zijn hier een aantal mensen voor opgepakt.
In sommige gevallen heeft de steekproef al geleid tot strenge maatregelen. Zo zijn tientallen professionals uit het kwaliteitsregister verwijderd omdat zij hun werkervaring niet konden aantonen of omdat er fraude werd vermoed. In 2024 beëindigde mbo-school Curio al de zorgopleiding van 60 studenten omdat slechts vijf van hen een geldig EVC-certificaat hadden.
Zorgsector grijpt in
Inmiddels zijn de gevolgen zichtbaar op de werkvloer. De jeugdzorgsector besloot begin 2026 de EVC-route naar registratie als hbo-jeugdprofessional volledig stop te zetten. Nieuwe medewerkers kunnen deze route niet meer gebruiken om zich te registreren. Het voormalige kabinet riep de hele zorgsector op om voorlopig geen EVC’s meer te accepteren. Ongekwalificeerde mensen kunnen anders relatief eenvoudig in een sector met kwetsbare groepen terechtkomen.
Hoeveel is een EVC in de toekomst nog waard?
Ondanks de problemen vinden veel deskundigen dat het oorspronkelijke idee achter het EVC-systeem waardevol blijft. Voor mensen met jarenlange werkervaring kan het een belangrijke manier zijn om hun kennis officieel te laten erkennen.
Daarom pleiten experts niet voor afschaffing van het EVC, maar voor strengere controle. Denk aan betere toetsing van werkervaring, strengere eisen voor aanbieders en nauwere samenwerking met onderwijsinstellingen. Beroepsvereniging voor verpleegkundigen en verzorgenden (V&VN) vindt ook dat mensen met enkel ervaring niet geweigerd moeten worden. Maar daarvoor is wel een betrouwbaar systeem nodig “van flexibele opleidingen die kwalitatief goed zijn”. Ook zou werken in de zorg met EVC’s alleen mogelijk moeten zijn als er voldoende gediplomeerd personeel in dienst is om dit te kunnen begeleiden. Hiervoor is inmiddels een koersdocument beschikbaar.
