Trendrapport MTLM 2026-2031 laat verschuiving in mbo-vakmanschap zien

Vandaag presenteert SBB het trendrapport Mobiliteit, Transport, Logistiek en Maritiem (MTLM) 2026-2031. Met trendonderzoek biedt SBB waardevolle economische, maatschappelijke en technologische inzichten die relevant zijn voor bedrijven en mbo-opleidingen. Het laat zien wat deze ontwikkelingen kunnen betekenen voor het werkveld en welke vaardigheden de toekomstige vakmensen nodig hebben om het beroep uit te voeren. Zo is een belangrijke conclusie dat de rol van mbo’ers verschuift van uitvoerder naar toezichthouder of probleemoplosser, waarbij digitale vaardigheden en systeeminzicht centraal zullen staan. Dat meldt de SBB.

De MTLM-sector bevindt zich in een dynamische en snel veranderende omgeving, met bijna 32.000 mbo-studenten, 53 opleidingen en ruim 19.000 actieve leerbedrijven. Deze sector speelt een belangrijke rol in de Nederlandse arbeidsmarkt, maar staat tegelijkertijd voor grote uitdagingen. Dit rapport biedt de sector handvatten die helpen om voorbereid te zijn op de impact van de trends op werk en opleiding. Binnen SBB bespreken onderwijs en bedrijfsleven concreet over hoe mbo-opleidingen kunnen aansluiten op deze veranderende beroepspraktijk.

Voorbereiding op crisissituaties en verstoringen

In het rapport staan veel verschillende trends beschreven; van sectoroverstijgende trends tot hele specifieke trends voor één branche. Zo spelen in de luchtvaart en transport & logistiek een aantal branchespecifieke ontwikkelingen een sleutelrol. In de luchtvaart zorgen extremere weersomstandigheden, technologische innovaties en complexe veiligheidsvraagstukken voor directe impact op het werkveld van mbo’ers. Voorbereiding op crisissituaties en verstoringen staat centraal. Binnen transport en logistiek vraagt de druk op wereldhandel door geopolitieke spanningen en verschuivende goederenstromen om herziening van ketens en internationale strategieën. Daarnaast groeit het strategisch belang van watermanagement in havenlogistiek en infrastructuur, wat vraagt om innovatief vakmanschap en duurzame oplossingen. Deze branchesspecifieke trends benadrukken het belang van aanpassingsvermogen bij bedrijven en mbo-opleidingen.

Naast trends specifiek voor de sector MTLM, zijn er ook ontwikkelingen zichtbaar die alle sectoren raken. Zo zorgen automatisering, kunstmatige intelligentie en zelfsturende systemen dat werk verschuift van uitvoerende taken naar toezicht en besluitvorming. Dit vraagt van toekomstige vakmensen om digitale vaardigheden, systeeminzicht en het vermogen om verantwoordelijkheid te nemen. Tegelijkertijd wordt onzekerheid een structureel onderdeel van bedrijfsvoering door geopolitieke spanningen, klimaatvraagstukken en verstoringen in ketens. Hierdoor gaan bedrijven focussen op veerkracht en strategische planning. En ten slotte spelen menselijke factoren, zoals sociale veiligheid en welzijn, een steeds grotere rol in het aantrekken en behouden van vakmensen.

Vijf sectorbrede trends

Vijf andere sectorbrede trends die worden onderscheiden voor mbo-opleidingen en bedrijven in de sector MTLM, worden hieronder uitgelicht: 

• Nieuwe preppers: Voorbereiden op een crisis wordt normaal. Burgers, bedrijven en overheden bouwen bewust aan meer veerkracht en weerbaarheid. Wat betekent het als weerbaarheid en scenario-denken geen luxe meer zijn, maar basiscompetenties in de sector? 
• Liefde voor lokaal; de kracht van de regio: Er ontstaat meer waardering voor lokale ketens, makers en gemeenschappen. In een onzekere wereld zoeken mensen naar herkenbaarheid, vertrouwen en nabijheid. Hoe bereiden we de mbo’er voor op werken in een context waar lokale verbondenheid en maatschappelijke betrokkenheid steeds belangrijker worden? 
• De ruimte als gemeengoed: De ruimte wordt een nieuw ecosysteem van datastromen, infrastructuur en belangen. Grote partijen bouwen aan eigen infrastructuur in een domein dat nog weinig regels kent. Als beroepen zich uitbreiden naar de ruimte, welke mbo-beroepen reizen dan mee? 
• AI-service! Kunstmatige intelligentie schuift op van experiment naar gereedschap. AI wordt een digitale assistent die werk slimmer en efficiënter maakt, terwijl menselijke regie belangrijk blijft. 
• Welke ‘menselijke intelligentie’ maakt straks het verschil: oordeelsvermogen, ethisch besef, communicatie, verantwoordelijkheid? 
• Blauwe revolutie: Water wordt een strategische factor. Tekort, overschot en kwaliteit dwingen tot andere keuzes in logistiek, infrastructuur en bedrijfsvoering. Is transport en logistiek ingericht op een realiteit waarin droogte, overstroming en waterkwaliteit structurele randvoorwaarden zijn?

Dit trendonderzoek is uitgevoerd door SBB in samenwerking met onderwijs en bedrijfsleven. SBB gebruikt de inzichten uit deze trendrapportage om tijdig in te spelen op veranderingen in werk en vakmanschap binnen mobiliteit, transport, logistiek en maritiem. De trends vormen input voor het onderhouden en doorontwikkelen van kwalificatiedossiers en helpen bij het voeren van het gesprek tussen onderwijs, bedrijven en beleidsmakers. Zo biedt SBB richting bij het maken van keuzes over opleidingen, leeromgevingen en vaardigheden die nodig zijn om ook in de toekomst het beroepsonderwijs goed aan te laten sluiten op de arbeidsmarkt.