Hoger onderwijs ziet dalende opkomst en toenemend AI‑gebruik: experts spreken van ‘studeercrisis’

Hogescholen en universiteiten merken dat studenten minder leren en dat hun studievoortgang moeilijker te beoordelen is. Onderzoekers signaleren een samenloop van dalende aanwezigheid, gebrekkige voorbereiding en intensief gebruik van AI‑tools. Volgens lector Izaak Dekker (Hogeschool van Amsterdam) staat daarmee het traditionele onderwijsmodel onder druk. Dit meldt Trouw.

Uit zijn analyses blijkt dat de manier waarop studenten studeren ingrijpend verandert, en dat instellingen zich moeten aanpassen om aansluiting te houden.

Minder aanwezigheid, minder voorbereiding

Uit aanwezigheidscijfers van de Hogeschool van Amsterdam blijkt dat studenten veel minder vaak naar colleges komen dan voor de coronapandemie. Waar voorheen ruim vier op de tien studenten aanwezig waren, is dat nu gedaald tot iets boven de 30 procent.

Ook de voorbereiding neemt af. In een recente steekproef had slechts een klein deel van de studenten de opgegeven literatuur gelezen. Landelijke monitors laten hetzelfde beeld zien: steeds meer studenten besteden minder dan twintig uur per week aan onderwijs en zelfstudie.

AI verandert studiegedrag

Het gebruik van AI‑toepassingen versterkt deze trend. Studenten kunnen complexe teksten eenvoudig laten samenvatten of opdrachten laten genereren. Daardoor wordt het minder aantrekkelijk om zelf te lezen, terwijl docenten moeilijker kunnen beoordelen of studenten de stof daadwerkelijk beheersen. Veel traditionele toetsvormen sluiten daardoor niet meer aan.

Breed herkenbaar probleem

Onderzoekers van andere hogescholen zien dezelfde ontwikkeling. Lectoren Rutger Kappe (InHolland) en Ellen Klatter (Hogeschool Rotterdam) noemen vooral de lage opkomst en verminderde interactie zorgelijk. Volgens hen speelt mee dat studenten vaker moeten bijverdienen omdat studiefinanciering onvoldoende is.

Daarnaast zoeken studenten meer dan voorheen naar direct praktisch nut van onderwijs, vooral mbo‑instromers. Theoretische hoorcolleges sluiten daar niet altijd op aan.

Effect op docenten

De lege zalen hebben ook impact op docenten. Minder interactie maakt het lastiger om onderwijs te geven, en sommige docenten gaan compenseren door samenvattingen te geven of uitgebreide presentaties online te zetten. Volgens Dekker bevestigt dat juist het idee dat aanwezigheid niet nodig is.

Onderwijs moet zich aanpassen

Onderzoekers zien de noodzaak om het hoger onderwijs opnieuw vorm te geven.

• Kappe pleit voor een sterker aanwezigheidsethos: duidelijk maken waarom fysieke deelname waarde heeft.
• Dekker ziet een opkomstplicht voor eerstejaars als mogelijke maatregel.
• Klatter benadrukt dat opleidingen beter moeten aansluiten op de beroepspraktijk.

Een belangrijke randvoorwaarde is een aantrekkelijke campus waar studenten ook buiten de lessen willen blijven. Een sociale leeromgeving kan volgens de onderzoekers helpen om studenten weer actiever te betrekken.