Onderzoek gelijke ontwikkelings- en onderwijskansen krijgt impuls met nieuwe leerstoel

Op 10 november 2025 sprak prof. dr. Lisa Gaikhorst haar oratie uit bij de openbare aanvaarding van het ambt van hoogleraar ‘Gelijke ontwikkelings- en onderwijskansen voor kinderen en jongeren’ aan de Universiteit Leiden. De leerstoel is ingesteld door Stichting CAOP-Sardes bij de Faculteit der Sociale Wetenschappen, afdeling Pedagogische Wetenschappen. Dat meldt het CAOP.

In haar rede “Gelijke kansen in het onderwijs: structuren begrijpen, verschil maken” pleitte Gaikhorst voor een onderzoekende houding van leraren met een kritische reflectie op de structuren van ongelijkheid in klas, school en samenleving.

Kansenongelijkheid

Kansenongelijkheid in het onderwijs blijft een hardnekkig maatschappelijk vraagstuk. In haar oratie beschreef Gaikhorst hoe factoren als thuissituatie, taal en sociaaleconomische achtergrond de onderwijskansen van kinderen beïnvloeden.

Ze onderscheidt drie benaderingen om ongelijkheid tegen te gaan, elk met eigen kansen, risico’s en beperkingen: 

• Gelijke behandeling: iedereen krijgt hetzelfde aanbod. 
• Compensatie en waardering van verschillen: extra ondersteuning voor wie achterstanden heeft en erkenning van leerlingen met diverse achtergronden. 
• Social-justice-benadering: verder kijken dan de leerling of de klas en onderzoeken welke maatschappelijke, structurele factoren ongelijkheid veroorzaken en in stand houden, zoals armoede en de inrichting van het onderwijsstelsel.

Leerstoel richt zich op social-justice-benadering

Over de eerste twee benaderingen is al veel bekend, maar de derde is in de Nederlandse context nog onderbelicht. De leerstoel richt zich in het bijzonder op die derde benadering. Gaikhorst wil drie concrete onderzoeksthema’s uitwerken waarin zij, samen met leraren en scholen, kan bijdragen aan het vergroten van gelijke kansen: 

• Hoge leerkrachtverwachtingen: hoe verwachtingen en vooroordelen van leraren invloed hebben op het leren en ontwikkelen van leerlingen. 
• Taal en meertaligheid: hoe scholen taaldiversiteit kunnen benutten als kracht in plaats van als achterstand. 
• Buitenschoolse kennisbronnen: hoe scholen beter kunnen aansluiten bij wat kinderen van huis uit aan kennis en ervaring meebrengen. 

Daarbij wil zij de thema’s steeds benaderen vanuit een structureel perspectief: welke bredere ongelijkheidsstructuren spelen rond de thema’s, en hoe beïnvloeden die wat in de klas gebeurt en de handelingsmogelijkheden van leraren?

Cultuur van gelijke kansen

Daarnaast onderzoekt Gaikhorst hoe scholen op team- en organisatieniveau een cultuur van gelijke kansen kunnen ontwikkelen.

Reeks bijzondere leerstoelen

De leerstoel maakt deel uit van de reeks bijzondere leerstoelen die Stichting CAOP-Sardes ondersteunt om kennisontwikkeling en innovatie te bevorderen op maatschappelijke vraagstukken en arbeidsmarktopgaven in de publieke sector.