Coachend doceren is betrekkelijk nieuw en nog steeds in opkomst. Dit hangt samen met de toenemende druk die zowel managers als docenten op alle niveaus in het onderwijs ervaren. We hebben allerlei elektronische hulpmiddelen tot onze beschikking om ons het leven gemakkelijker te maken, maar we hebben minder tijd en meer stress dan ooit. Iedereen heeft een mobieltje, we zijn altijd en overal bereikbaar, maar we kunnen nog steeds niet écht met elkaar communiceren, elkaar écht bereiken.

Door Ien G.M. van der Pol

We hebben te maken met belangrijke doelen, stevige prestatie-indicatoren en strakke deadlines die gehaald moeten worden. De prestatiedruk is groter dan ooit en van docenten en leerkrachten wordt ook nog eens verwacht dat zij hun studenten en leerlingen niet alleen iets leren, maar vooral inspireren en motiveren. Dan is een coach geen overbodige luxe.

Er zijn voorbeelden van leraren die met tranen in hun ogen zeggen: "ergens onderweg ben ik mijn droom kwijt geraakt"... Ze hebben alles: een mooie baan, een auto, een huis en een gezin, en toch ontbreekt er iets essentieels in hun leven: ze zijn zichzelf kwijtgeraakt. Dan is coaching zeker geen overbodige luxe, want je zult maar geleid of onderwezen worden door iemand die zichzelf is kwijtgeraakt.

Steeds meer docenten raken uitgeput, en zelfs burnout ligt op de loer. Er is doorgaans veel aandacht voor financieel-economische indicatoren, resultaten, targets, prestaties, marktwerking en efficiency. Maar aandacht en tijd zijn schaars geworden, evenals werken met bezieling, zelfs in het onderwijs. Zowel docenten als studenten moeten steeds meer presteren in steeds minder tijd. Het is dus niet zo gek dat steeds meer docenten uitgeput raken en dat studenten afhaken.

Gecoacht worden
Op elke plek waar verandering gewenst is, kan een coach een positieve rol spelen omdat coaching zich bezighoudt met het leerproces, met verandering en ontwikkeling, zowel in de individuele mens, in groepen, in organisaties en zelfs op grotere schaal. Bovendien is coaching vooral doel- en resultaatgericht in plaats van probleemgericht.

Een coach werkt met zijn cliënt aan een oplossing, een verandering die blijvend effectief is. Deze resultaatgerichtheid maakt dat coaching in korte tijd, soms zelfs in enkele sessies zeer effectief kan zijn. Zo ondersteunt de coach managers en docenten die effectiever willen opereren en een inspiratiebron willen zijn voor studenten.

Inspireren en motiveren
Inspiratie en motivatie om iets te leren kun je iemand niet van buitenaf opleggen, dit moet van binnenuit komen. Inspiratie en motivatie zijn intrinsiek. Studenten komen pas echt in beweging als zij van binnenuit gemotiveerd en geïnspireerd zijn omdat zij bewust of onbewust iets heel graag willen, als zij bewust of onbewust gedreven worden door de wil om te leren, om iets te bereiken of te vermijden en het verlangen om te worden wie je bent en te doen wat bij je past.

Maar er komt nog iets bij: je kunt heel graag iets willen of verlangen en het toch niet voor elkaar krijgen. Ergens zitten dan obstakels of belemmeringen die je zou willen ontdekken en opheffen, omdat je tegen een grens bent aangelopen. Soms zelfs voor de zoveelste keer.

Pas dan wordt de noodzaak gevoeld om er iets aan te doen, om iets te veranderen in jezelf, iets te leren, iets af te leren of los te laten zodat je je doelen wel kunt bereiken. Een mens, van welke leeftijd dan ook, die zich wil ontwikkelen zal dus ook bereid moeten zijn offers te brengen, de pijn te voelen, inspanning te leveren en door te zetten.

Intrinsieke factoren (de wil, het verlangen, innerlijke noodzaak, bereidheid tot offers, doorzetten) bij studenten vormen een belangrijke voorwaarde voor de effectiviteit van het onderwijs.

Coachend doceren, hoe doe je dat?
Het gaat uiteraard om overdracht van kennis en kunde. En het is aan de docent om het leren, het inzicht, de ontwikkeling van de student te faciliteren. De docent zal de eigen kracht(bronnen) van de student moeten aanboren, evenals diens eigen verantwoordelijkheid. En bovendien gebeurt het coachend doceren methodisch: met inzet van methoden en technieken waarvan de effectiviteit is gebleken dan wel bewezen.

Ga er maar aan staan! Je zult als docent op zijn minst een bepaalde houding moeten hebben, die van de vier AAAA's: Aandacht (er werkelijk voor de volle honderd procent zijn voor de ander), Acceptatie (de ander accepteren zoals hij is), Aansluiten (bij het verhaal, de vraag, de doelen van de student) en Authenticiteit (heel dicht bij jezelf blijven en goed op je eigen handelen kunnen reflecteren).

Werkelijk leren coachen, coachend doceren vergt enige jaren opleiding en training. Maar een docent is al halverwege als hij naast de vier houdingsaspecten AAAA ook vaardigheden als LSD kan inzetten: Luisteren, Samenvatten en Doorvragen. Een coachende docent richt zich door middel van Inclusive Coaching op de student als persoon, op heel de mens, in plaats van op een leerprobleem of een achterstand. Inclusive Coaching betekent dat de aandacht niet alleen gaat naar weten (cognities) en kunnen (doen, competenties) maar ook naar voelen (sensitiviteit, gevoel) en naar onbenoembare fenomenen als ‘zijn', beleven en bezieling; en dit alles in de gegeven context waarin docent en student zich bevinden.

Het klinkt simpel en als je dit eenmaal onder de knie hebt, dan is het ook simpel. Ik wens het gehele onderwijs toe dat zowel managers als docenten en leerkrachten weer kunnen gaan schitteren, zodat leerlingen en studenten weer kunnen gaan schitteren. Dan zijn we niet alleen bezig met het overdragen van kennis en kunde maar ook met het doorgeven van wijsheid.

Ien G.M. van der Pol is auteur van het handboek Coachen als professie en oprichter/directeur van de Alba-academie voor Leiderschap & Coaching met opleidingen van beginner t/m Master. Zij coacht directieteams.

© Nationale Onderwijsgids / Ien G.M. van der Pol

• Tweet
• ↓ Reageer