Mijn moeder is 87 en woont samen met mijn vader in een verzorgingshuis. E-mail kent ze niet. Schrijven doet ze op papier: in één keer, in heldere volzinnen en zonder spelfouten. Laatst heb ik een leesbord ‘Aap-noot-Mies' gevonden en aan haar gegeven. Dat vond ze leuk. Opgetogen begon ze verhalen te vertellen over haar lagere school, haar medeleerlingen en meester De Groot, een wijs man volgens haar. Van hem heeft ze haar liefde voor lezen. Acht jaar duurde het basisonderwijs in haar tijd; daarna moest ze werken.

Door Hans Puper

Met lezen en schrijven zat het wel goed, 80 jaar geleden. Nu is het anders. Het taalonderwijs is ingewikkelder geworden: we leven in een multiculturele wereld met een onoverzienbaar informatieaanbod en een veelheid aan communicatiemiddelen. Tegelijkertijd is het belang van taalonderwijs groter dan ooit. Zo is een slechte leesvaardigheid niet alleen nadelig voor schoolprestaties, maar ook voor de motivatie van leerlingen en hun gedrag. De overgrote meerderheid van uitvallers in het voortgezet onderwijs en mbo kan niet of slecht lezen.

Scholen werken er hard aan. Taalbeleidsplannen en een actieve ondersteuning door de schoolleiding zijn essentieel, maar docenten moeten het doen. En niet alleen de docenten Nederlands: het gaat om aandacht voor taal bij alle vakken, leeractiviteiten en praktijkstages. ‘Iedere docent is taaldocent' is de leus. Makkelijk gezegd, maar hoe krijg je dat voor elkaar? Docenten hebben het al zo druk. Voor succes is daarom een andere invalshoek belangrijk: denken vanuit het vak. Een docent wiskunde bijvoorbeeld is in de eerste plaats geïnteresseerd in goede, effectieve lessen. Als eenvoudige taaltips daarbij helpen, zal hij ze graag toepassen. Praktijkdocenten en stagebegeleiders denken er net zo over.

Een goede taalvaardigheid is een voorwaarde voor schoolsucces. En taalvaardigheid ontwikkel je niet zonder een goede woordenschat. Leerlingen hebben over het algemeen weinig moeite met vaktaal, want docenten leggen die meestal wel goed uit. Anders ligt het met het verschil tussen schooltaal en jeugd- of thuistaal. Als je het bij aardrijkskunde hebt over geringe neerslag, dan vallen leerlingen over het woord gering, niet over neerslag - dat heb je wel uitgelegd. Ook met woorden als vergelijken, motiveren en verklaren hebben ze vaak moeite, laat staan met het verschil tussen mits en tenzij.

Op een overgangsvergadering twijfelde een docent aan de begaafdheid van een leerling. De taalcoördinator weet de slechte resultaten aan zijn beperkte woordenschat. ‘Daar merk ik nooit iets van', reageerde de docent. ‘Hij praat al zijn vrienden in de hoek en jou erbij als je niet uitkijkt.' Inderdaad, de leerling was verbaal sterk, maar zwak in schooltaal. Daardoor had hij moeite met lees- en luistervaardigheid. Het helpt leerlingen al als hun docenten zich van dit soort verschijnselen bewust zijn.

Overigens kan een leerling met een onvoldoende taalvaardigheid een uitstekend taalgevoel hebben. Op een AOC in Groningen moest een leerling van niveau 1 een lijst van gereedschappen maken. Hij volgde de opleiding ‘assistent medewerker voedsel en groen (groene ruimte)'. ‘Skovl', schreef hij voor schoffel. Door het gebruik van de ‘v' voor de ‘l' beschreef hij precies de woordklank in zijn Saksische dialect. Zeg het eens zacht voor je uit, het is pure poëzie.

En mijn moeder? Zij nam het leesbord mee naar de koffietafel die ze ‘s morgens bezoekt. Sommige van haar tafelgenoten zijn ontzettend vergeetachtig, maar het leesbord hadden ze niet nodig als geheugensteun: ze zeiden alle woorden zonder haperen op. Ook met de verhalen over hun schooltijd hadden ze geen enkele moeite.

© Nationale Onderwijsgids/Hans Puper

• Tweet
• ↓ Reageer